Hoe de compact disc zijn glans verloor

In 1985 maakte het wereldpubliek voor het eerst kennis met de cd. Het album Brothers in Arms van Britse rockband Dire Straits was destijds hét promotiemiddel voor de nieuwe compact discs. ‘Brothers in Arms’ werd het eerste album ooit dat meer op cd werd verkocht dan op vinyl; het cd-tijdperk was een feit. Hoe kwam deze revolutie in muziekconsumptie eigenlijk tot stand en wat deed de cd uiteindelijk de das om?

Rotterdamse ingenieur Kees Schouhamer Immink, werkzaam bij Philps, kreeg in 1974 de taak om een  videodisc ter breedte van 30 cm te ontwerpen. Toen deze onderneming mislukte kreeg hij de opdracht om een kleinere audiodisc uit te vinden. Het Japanse bedrijf Sony was destijds bezig met een soortgelijk project. In 1979 sloten Sony en Philips tot verbazing van velen een overeenkomst om elkaars inzichten te delen. “Dit was ongehoord,” aldus Immink, “ik verwachtte dat de Sony-gasten mijn rivalen zouden worden, maar niets was minder waar. We werden goede vrienden en zijn dat nog steeds.” De samenwerking bleek succesvol en in 1980 werden de eerste cd-prototypes gedrukt.
Bewust van het feit dat de consument in de jaren 80 nog geen flauw idee had van wat digitale audio was, lanceerden Philips en Sony een promotiecampagne. Ze investeerden in advertenties, product placement en openbare demonstraties om de bewustwording op gang te krijgen.

markknopfler
Mark Knopfler (1985)

Mark Knopfler, zanger en gitarist van de Dire Straits, raakte al vroeg geïnteresseerd in de nieuwe audioschijven. Hij stond erop dat het nieuwe album volledig digitaal opgenomen moest worden op de nieuwste van de nieuwste apparatuur. Philips besloot de wereldtoer van de Dire Straits te sponsoren en liet de band verschijnen in tv-reclames met de slogan: “I want the best. How about you?”
De release van Brothers in Arms in 1985 viel precies samen met een economisch herstel en de presentatie van goedkopere cd-spelers. Philips verwachtte dat de jaarlijkse verkoop kon uitlopen op 10 miljoen verkochte cd’s en Sony voorspelde het dubbele daarvan. Ze zaten er allebei behoorlijk naast: verbazingwekkend genoeg werden er dat jaar 61 miljoen cd’s verkocht. Een jaar later vlogen er zelfs 140 miljoen cd’s over de toonbank. Jackpot.

In de daaropvolgende jaren groeide de markt ontzettend hard. De negentiger jaren waren het gouden tijdperk voor de cd. De wereldwijde verkoop steeg in 1992 uit boven de miljard verkochte cd’s en vier zomers later werd dit getal nogmaals verdubbeld. De winstmarges op cd-verkoop waren enorm: labels maakten geheime deals met platenzaken om de prijs niet te laten zakken. De gemiddelde prijs voor een cd was destijds 20 gulden, terwijl de productiekosten op ongeveer 1,5 gulden per cd uitkwamen. De muziekindustrie maakte winsten zoals nooit tevoren.

Naarmate de jaren vorderden, groeide er een parallele markt voor bootleg-cd’s. Winkeliers en platenlabels waren zo gefixeerd op de bestrijding van de bootleg-markt dat ze de introductie van het mp3-bestandsformaat bijna volledig over het hoofd zagen. Voor hen vormde de bootleg-cd een concrete bedreiging: een substitutiegoed met een aanzienlijk lagere kostprijs. Echter, het idee dat de mp3 fysieke formats te boven kon gaan, was minder makkelijk te bevatten.

Hoewel eind negentiger jaren nog niemand de ineenstorting van de cd-markt aan zag komen, had computeringenieur Karlheinz Brandenburg in 1982 al voorspeld dat de cd het nooit lang vol zou houden. Volgens hem stond er veel te veel overbodige informatie op cd’s, die nooit door het menselijk oor opgepikt zou kunnen worden. “Het is net alsof we studiomasters aan Jan met de pet willen slijten” aldus Brandenburg. En daarin kreeg hij gelijk; het was slechts een kwestie van tijd voordat de cd werd vervangen door iets wat makkelijk overdraagbaar was.

Toen in 2001 de eerste iPod op de markt kwam, keerde het tij.

De ondergang van de cd tekende zich langzaam af, net als de opkomst. Toen online bestandsdeeldienst Napster in 1999 werd opgericht, groeide de cd-markt nog. In 2000 bereikte de cd-verkoop zijn absolute hoogtepunt: 2.455 miljard verkochte cd’s in een jaar. Toen in 2001 de eerste iPod op de markt kwam, keerde het tij. De iPod maakte de cd in één klap een inferieur goed; een cd kun je breken of kwijtraken, een mp3-bestand blijft bestaan. Door het succes van de eerste iPod zagen in de daaropvolgende jaren techbedrijven hun kans schoon om een generatie aan mp3-spelers in het leven te roepen. De afspeelfunctionaliteit werd in steeds meer elektronische apparaten verwerkt. De cd-verkoop ging elk jaar iets sneller onderuit. In 2017 werd er ongeveer een twaalfde van de omzet van 2000 gemaakt.

De cd-markt heeft een periode van 15 jaar constante groei meegemaakt, maar inmiddels ook 18 jaar achteruitgang. Volgens sommigen was de cd vanaf het begin gedoemd om te falen. De tijdelijke marktopleving heeft de muziekindustrie heel veel geld opgeleverd, maar liet haar achter met grote overschotten. De ondergang van de cd en de opkomst van digitale audio dwingen artiesten en platenlabels nieuwe inkomstenbronnen te creëren. Creativiteit is in de muziekindrustrie dus een vereiste: niet alleen om goede muziek te maken, maar ook om goed te verdienen.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s