Waarom uitgeverijen liever niet hebben dat bibliotheken e-books uitlenen

In november 2016 oordeelde het Europese Hof van Justitie dat openbare bibliotheken e-books uit mogen blijven lenen aan hun leden. Het uitlenen van e-books is namelijk niet in strijd met de Europese richtlijn over boekenuitleen. E-books mogen dus op vergelijkbare wijze uitgeleend worden als fysieke boeken. De Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOG) hoopt dat het uitlenen van e-books hierdoor makkelijker wordt. Ze hadden de rechtszaak zelf aangespannen tegen de Nederlandse Uitgeversbond en enkele collectieve rechtenorganisaties die de uitbetaling aan o.a. schrijvers regelen (o.a. Lira en Pictoright).

 

ebooks4
E-book tussen de fysieke boeken

 

Auteursrechten

Voor de uitspraak moest de VOG overeenkomsten sluiten met de diverse uitgeverijen om e-books te mogen uitlenen. Per uitgeleend boek moet de bibliotheek dan een bedrag betalen aan de uitgeverij. Volgens dhr. Van Kempen, het afdelingshoofd e-books van de Koninklijke Bibliotheek (beheerder van de Online Bibliotheek), gaat het om 12 tot 60 cent per uitgeleend boek. Dit heeft te maken met de levenscyclus van een boek: net als bij fysieke boeken wordt een titel na verloop van tijd goedkoper.

De bibliotheek is sterk afhankelijk van een door de overheid gesubsidieerd inkomstenmodel. De uitspraak gaat mogelijk wel zorgen voor een verandering in betalingen aan uitgeverijen en schrijvers. Voor uitgeleende fysieke boeken betalen de bibliotheken een vastgesteld bedrag rechtstreeks aan de schrijvers. Voor uitgeleende e-books liepen deze betalingen dus via de uitgeverijen. Er zal daarom een nieuwe betaalconstructie moeten komen, nu bibliotheken rechtstreeks e-books in kunnen kopen, zonder overeenkomst met de uitgeverijen. De Stichting Leenrecht, door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), bevoegd om wettelijke vergoedingen te innen voor auteursrechtelijk beschermde werken (zoals boeken), is het hier mee eens. In juni 2017 is het OCW-rapport Onderzoek naar de ontwikkeling van leenrechtvergoedingen 2006-2015 verschenen, maar volgens de Stichting Leenrecht roept dit rapport meer vragen dan antwoorden op.

Het Europese Hof heeft de bibliotheek nog wel wat restricties opgelegd. Zo mogen ze alleen legaal gekochte e-books uitlenen volgens het one copy, one user-principe: één titel kan slechts tegelijkertijd aan één lezer worden uitgeleend. Volgens dit principe kan een e-book dus ook “uitgeleend” zijn. In de overeenkomst met de uitgeverijen had de bibliotheek hier geen last van, want toen konden ze e-books uitlenen volgens het one copy, multiple users-principe: één titel kon uitgeleend worden aan meerdere lezers tegelijkertijd en was dus nooit “uitgeleend”. Leden kunnen maximaal tien e-books tegelijkertijd lenen, voor een periode van drie weken. Na die periode wordt het boek automatisch verwijderd, via een digitale kopieerbeveiliging. Verlengen kan niet zomaar, dan moet het boek opnieuw geleend en overgezet worden.

Online Bibliotheek versus e-bookabonnementenservices

 

ebooks5
Verschillende aanbieders van e-books

 

E-books lenen bij de Online Bibliotheek is verhoudingsgewijs veel goedkoper dan een abonnement via een e-bookservice zoals Bliyoo (via boekhandel Bruna) of Kobo Plus (die een deal hebben gesloten met Bol.com). Een jaarabonnement op de Online Bibliotheek kost 42 euro en is zelfs gratis als je al een abonnement voor fysieke boeken bij je lokale bibliotheek hebt lopen (abonnementsprijzen van de meeste bibliotheken liggen rond de 60 euro). Zowel Bliyoo als Kobo Plus komen op zo’n 120 euro per jaar. Daar komt nog bij dat boeken via Kobo Plus alleen te lezen zijn op een e-reader van het merk Kobo. E-books van de Online Bibliotheek zijn op verschillende platforms leesbaar, die van Bliyoo alleen op apparaten die Android ondersteunen en daarmee vallen veel gangbare e-readers af. Het gebruiksgemak van Kobo Plus is wel hoger: zij zijn tot nu toe de enige waarbij je de boeken draadloos op je e-reader kan zetten. Bij de Online Bibliotheek en Bliyoo moet je daarvoor een app downloaden en heb je een usb-kabel nodig.

De Nederlandse Uitgeversbond is niet blij met de uitspraak van het Europese Hof. Ze denken dat er vrijwel niemand meer voor e-books gaat betalen, als je ze vrijwel gratis bij de bibliotheek kunt lenen.

Uitgeverijen verdienen meer aan de abonnementen via een e-bookservice. Vermoedelijk gaat het om een bedrag van rond de €2,50 euro per e-book, maar dit is een door NU.nl gemaakte berekening, omdat exacte bedragen niet bekend zijn. Duidelijk is wel dat dit bedrag aanzienlijk hoger ligt dan voor de uitgeleende boeken via de Online Bibliotheek.

Prijsdaling

In 2016 werden er meer e-books geleend of via een abonnement op een e-bookservice gedownload, dan dat ze daadwerkelijk verkocht werden. Veel mensen worden namelijk nog altijd afgeschrikt door de hoge prijzen van e-books, hoewel die prijzen wel steeds verder dalen: In 2012 betaalde je voor een e-book nog ruim 80% van de prijs een fysiek boek, in 2016 was dit al gedaald naar zo’n 60%. Ondanks de prijsdaling vormde de verkoop van e-books in 2015 minder dan 10% van de totale boekenmarkt.

Auteur Maartje van Abeelen is een lezer en altijd op zoek naar manieren om makkelijk meer boeken te kunnen verslinden.

Lees ook mijn andere artikel over e-booksHet uitlenen van e-books; de redding van de Nederlandse bibliotheken?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s